مسجدی که به همت شهید مفتح پایگاه مبارزه و توزیع اعلامیه و نوارهای انقلابی بود
7 بازدید
موضوع: تبلیغ

ساواک که مساجد هدایت و الجواد(ع) و حسینیه ارشاد را تعطیل کرده بود، با تمرکز بیشتر روی مسجد جاوید و مسجد جلیلی، معتقد بود که بعد از تعطیلی مساجد مذکور، عناصر مبارز در این دو محل اجتماع می کنند.

انقلاب اسلامی جنبشی سیاسی و اجتماعی بود که از طریق شبکه مساجد و جلسات مذهبی به عنوان حلقه واسط میان رهبری انقلاب اسلامی و مردم انقلابی در سطح کشور گسترش یافت و این شبکه در بسیج گسترده مردم جهت شرکت در انقلاب اسلامی و مخالفت با رژیم پهلوی نقش عمده ای داشت. بنابر این، مساجد را می توان نخستین خاستگاه مردم انقلابی ایران تلقی کرد که در واقع به ماهیت اصلی خود بازگشته بودند. این ماهیت انجام همان کارکردهای اصیل سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در کنار کارکردهای عبادی بود که برای نخستین بار از سوی پیامبر اسلام(ص) برای مسجد تعریف شده بود. ظهور مجدد کارکردهای اصیل مساجد در عصر انقلاب اسلامی منجر به گسترش ابعاد انقلاب اسلامی و تربیت نیروهای انقلابی شد. در نهایت، این گسترش شبکه وسیعی را ایجاد کرد که آخرین پیام های رهبری انقلاب را به راحتی در سراسر کشور به پیروان ایشان منتقل کرد و ماهیت اسلامی انقلاب را در عمل نشان داد.

مسجد «جاوید» تهران از جمله پایگاه هایی بود که پس از گشایش و استقرار شهید آیت الله دکتر محمد مفتح در آن، در عرض یک سال و نیم فعالیت (اردیبهشت 1352 تا آذر 1353)، توانسته بود با انتخاب رویکرد علمی، زمینه های مبارزات سیاسی را برای جوانان فراهم نموده و تبدیل به یکی از مساجد پرآوازه تهران شود؛ این شهرت به دست نیامده بود مگر با سخنرانی روحانیان سیاسی و چهره های مبارز و تشکیل کلاس های مختلف و جلب جوانان؛ که همین شهرت و کارنامه پربار منجر به تعطیلی زود هنگامش توسط ساواک شد.

مسجد جاوید تهران در خیابان شریعتی (شمیران قدیم) کوچه شهید جوهرچی واقع شده است. این محله که به «باغ صبا» معروف بود، یکی از مراکز اقلیت نشین تهران به حساب می آمد که بیشتر ساکنان آن ارامنه و عده ای نیز یهودی بودند. با گذر زمان و اضافه شدن مسلمانان به این محله، ضرورت احداث یک مسجد احساس می شد، البته این در حالی بود که در حوالی آن منطقه سه مسجد دیگر به نام های نوریان، امام حسین(ع) و مسجد الرضا(ع) وجود داشت. در سال 1349 فردی به نام «حاج عباس جاوید تجریشی» که خود ساکن محله باغ صبا بود، برای باقی نگاه داشتن نام نیک از خود، در محله مذکور زمینی به مساحت دویست و پنجاه متر مربع وقف کرد و کار ساخت مسجد با هزینه وی آغاز شد. کار ترسیم نقشه بنا به حسین لرزاده، معمار معروف تهران واگذار شد و در نهایت مسجد به نام بانی و واقفش «جاوید» نامیده و در اردیبهشت سال 1352 افتتاح شد.

مراسم افتتاح پس از جلب رضایت دکتر محمد مفتح برای اقامه نماز جماعت و سخنرانی شیخ فضل الله محلاتی و با حضور حجت الاسلام محمدتقی فلسفی و فخرالدین حجازی که از وعاظ ممنوع المنبر بودند، برگزار شد. در آغاز جمعیت کمی به مسجد می آمدند که به مرور بر تعدادشان افزوده شد؛ البته نماز جماعت ظهر و عصر به دلیل این که منطقه تا حدودی تجاری بود و نیز نزدیکی وزارت بهداری به مسجد و حضور کسبه و کارمندان وزارتخانه مذکور، از نماز مغرب و عشا پرشورتر برگزار می شد.

اداره امور مسجد بر عهده بانی اش، عباس جاوید و برادران حسین و عباس خانی بود. بعد از مدتی عباس جاوید طی نامه ای به کلانتری اعلام کرد که چون بیمار است و توانایی اداره مسجد را ندارد، مسئولیت این کار را بر عهده دکتر مفتح نهاده است و از آن به بعد دکتر مفتح علاوه بر اقامه نماز به اداره امور مسجد نیز مشغول شد؛ ولی این امر به علت مخالفت ساواک، دوام نیافت و مجددا به خود جاوید سپرده شد.

در آن برهه زمانی که امام خمینی(ره) در نجف در تبعید بودند و اختناق حاکم بر کشور اجازه فعالیت به مخالفان حکومت پهلوی را نمی داد و حتی مساجد هدایت و الجواد(ع) و حسینیه ارشاد نیز تعطیل شده بودند، فعالیت مسجدی تازه برای تبدیل شدن به پایگاهی جدید سبب شد تا دکتر مفتح که ساواک فعالیت های وی را محدود کرده بود با پذیرش امامت مسجد جاوید، راهی نو برای جذب جوانان و افراد مبارز پیش روی خود ببیند.

دکتر مفتح از همان آغاز فعالیتش در مسجد جاوید، رویکرد فرهنگی و آموزشی را برگزید. ایشان چون فقط اجازه اقامه نماز جماعت را داشت و ممنوع المنبر بود از خطبا و وعاظ مختلف دعوت می کرد تا جهت سخنرانی به مسجد جاوید بیایند. در آغاز محور سخنرانی های مسجد، امامت، دیانت و آزادی بود و کمتر به مسائل سیاسی پرداخته می شد اما از مهر 1352 با پرداختن به مسائل برون مرزی که بارزترین آن مقابله با صهیونیست ها بود، فعالیت مسجد کم کم رنگ و بوی سیاسی به خود گرفت. نخستین سخنران این موضوع در مسجد جاوید هم استاد مرتضی مطهری بود که درباره کمک رسانی و ارسال وجوه سهم امام به واسطه حجت الاسلام اکبر هاشمی رفسنجانی و از طریق سفیر مصر برای مجاهدین فلسطینی صحبت کرد. هم چنین دکتر مفتح که خود ممنوع المنبر بود از شهید مطهری خواسته بود تا درباره موضوع «مجاهد در اسلام» سخنرانی کند که به نظر ساواک مورد توجه بود.

در سال 1353 جلسات سخنرانی با حضور وعاظی چون آیت الله محمدرضا مهدوی کنی، حجت الاسلام قربانعلی دری نجف آبادی و سبزواری با شرکت دانشجویان و دیگر اقشار مردم پرشورتر شد که همین امر حساسیت ساواک نسبت به دکتر مفتح را بیشتر کرد. علاوه بر جلسات سخنرانی و کلاس های درس، فعالان سیاسی چون برادران خانی، شهید محمدعلی فیاض بخش و دیگران جلسات خود را در طبقه دوم مسجد برگزار می کردند. شهید فیاض بخش طی فعالیت های مبارزاتی خود، اعلامیه های زیادی را در جامهری ها و زیر جزوه های قرآن مسجد جاوید جاسازی می کرد تا به دست مردم برسد.

ساواک که مساجد هدایت و الجواد(ع) و حسینیه ارشاد را تعطیل کرده بود، با تمرکز بیشتر روی مسجد جاوید و مسجد جلیلی، معتقد بود که بعد از تعطیلی مساجد مذکور، عناصر مبارز در این دو محل اجتماع می کنند.

به طور کلی ماه های رمضان و محرم، مساجد کشور فعال تر از گذشته بودند و وعاظ و مبارزین از این مناسبت ها استفاده کرده بر فعالیت سیاسی خود می افزودند. در ماه رمضان سال 1353، در مهرماه، دکتر مفتح علی رغم ممنوع المنبر بودن سخنرانی می کرد و از سخنرانان به نامی چون آیت الله دکتر سیدمحمد حسینی بهشتی، استاد مطهری، آیت الله سیدعلی خامنه ای، فخرالدین حجازی دعوت می کرد تا بر منبر مسجد جاوید بنشینند. بیشتر مباحث این دوره حول محورهایی چون مبارزه، فلسطین، نهضت امام خمینی و فتاوای ایشان، قیام امام حسین(ع) و حضرت زینب(س) بود. فخرالدین حجازی نیز حول محور اقتصاد از دیدگاه اسلام و دستورات قرآن در این زمینه، برای مردم سخن می گفت.

یکی از کارکردهای مسجد جاوید، هم چون بسیاری دیگر از مساجد فعال، بحث تبلیغات و اطلاع رسانی بود که در قالب تکثیر و توزیع اعلامیه و نوارهای انقلابی بود؛ از جمله افراد فعال در این زمینه در مسجد جاوید فردی به نام سعید علم الهدی بود که روبه روی مسجد جاوید دفتر داشت و با همکاری شهید فیاض بخش، کار پخش اعلامیه را انجام می داد.

کلاس های آموزشی از جمله ویژگی های مسجد جاوید بود که دکتر مفتح در راستای جذب جوانان به مسجد جاوید از دوستانش می خواست از دانشجویان دعوت کنند تا در کلاس های مسجد شرکت کنند. تشکیل کلاس های اصول عقاید، اسلام شناسی، جامعه شناسی، تاریخ ادیان، اقتصاد، فلسفه، تفسیر قرآن و نهج البلاغه و زبان عربی در کنار راه اندازی کتابخانه ای در طبقه دوم مسجد که کتاب های بسیاری توسط دکتر مفتح و دوستانش در آن جا فراهم آمده بود، از جمله اقداماتی بود که با استقبال طبقات مختلف جامعه روبه رو شد. این کلاس ها در کتابخانه مسجد برای مردان و زنان به طور مجزا برگزار می شد. اساتید هم خود دکتر مفتح، دکتر بهشتی، دکتر محمدجواد باهنر، علامه جعفری، دکتر دبّونی و دکتر توسلی برای آقایان و خانم حسابی برای خانم ها بودند.

نگرانی ساواک بیشتر به خاطر حضور دختران و پسران جوانی بود که در مسجد جاوید پای درس دکتر مفتح حاضر می شدند؛ هر چند این کلاس ها در مخالفت صریح با حکومت پهلوی نبودند، اما جوانان را در راه مبارزه با حکومت آگاه می کردند؛ از همین رو مسجد از طرف مقامات امنیتی به شدت کنترل می شد و حتی دکتر مفتح نیز توسط ساواک بازداشت شد که در نهایت با احضار عباس جاوید به کلانتری و گرفتن تعهد از وی، مبنی بر این که فقط اقامه نماز در مسجد صورت گیرد و کلاس تفسیر و سخنرانی تعطیل شود، دکتر مفتح آزاد شد.

دکتر مفتح بعد از آزادی، آرام ننشست و به فعالیت های خود در راستای مبارزه با حکومت پهلوی ادامه داد؛ به گفته حاضران در مسجد، سخنرانی های دکتر مفتح با استقبال بی نظیری مواجه بود و حتی مردم در خیابان های اطراف مسجد نیز می نشستند. همین امر حساسیت ساواک نسبت به دکتر مفتح را بیشتر از گذشته کرده بود.

وقتی به مناسبت سالروز شهادت امام جعفر صادق(ع)، 18 و 19 آبان سال 1353، آیت الله خامنه ای در مسجد جاوید سخنرانی کردند، توسط مأموران حکومت پهلوی دستگیر شدند. در پی احضار عباس جاوید به کلانتری، وی اظهار کرده بود که دکتر مفتح مسجد را به کلاس درس تبدیل کرده و این دعوت بدون هماهنگی با بانی صورت گرفته است.

بعد از دستگیری آیت الله خامنه ای، دکتر مفتح که خود ممنوع المنبر بود بر پله دوم منبر با اعلام این که اجازه صحبت ندارد با اشاره ای کوتاه به مسئله دستگیری آیت الله خامنه ای، به مردم گفت که با آرامش از مسجد خارج شوند، اما مردم که از ماجرا مطلع شده بودند با سر دادن شعار از مسجد خارج شده و اولین راهپیمایی از مسجد جاوید صورت گرفت در پی این حادثه در سوم آذر 1353، با حمله ساواک به مسجد جاوید، دکتر مفتح نیز دستگیر و به کمیته مشترک ضد خرابکاری منتقل شد و مسجد جاوید نیز در پی این ماجرا تعطیل شد.

پس از دستگیری دکتر مفتح، عباس جاوید مسجد را به اوقاف واگذار کرد و با این اتفاق، حرکت سیاسی  فرهنگی مسجد جاوید پایان یافت.

عباس جاوید بانی مسجد، در جنب مسجد سالنی جهت برقراری مراسم بنا کرده بود، ولی بعد از مدتی این سالن به درمانگاه تبدیل شد، اما به دلیل وسعت کم آن، وزارت بهداشت مانع فعالیت آن شد. این مکان در سال 1358 و با همت شهید فیاض بخش دوباره راه اندازی شد و در نهایت به پایگاه بسیج تغییر کاربری داد.

علاوه بر این امور، مسئولان مسجد جاوید به تبعیت از مساجد فعال، صندوق قرض الحسنه ای به نام جاوید تأسیس کردند که به افراد نیازمند وام می داد؛ این صندوق بعد از پیروزی انقلاب به نبی اکرم(ص) تغییر نام داد. مسئولان مسجد هم چنین کمک های مردمی را جمع آوری و سپس توسط هیئت امنا به دست نیازمندان می رساندند.

خبرگزاری شبستان