نگاهی کوتاه به زندگی مرحوم ملا احمد نراقی(ره)
8 بازدید
موضوع: تاریخ و سیره

مُبدع «ولایت فقیه»

ایران اسلامی، مهد پرورش علما و دانشمندان بزرگ مسلمان بوده است و به داشتن این ستارگان علم و فضیلت مباهات دارد. یکی از این بزرگان، ملا احمد نراقی است. وی از فقهایی است که ارزش کارش در ابتکار مباحث جدید در فقه چنانکه باید و شاید شناخته نشده است. کتاب های فارسی او چون معراج السعاده، خزائن و مثنوی طاقدیس تا حدی شناخته شده است، ولی کارهای عمده اش در اصول فقه چون مناهج الاصول و الاحکام و در قواعد فقه چون عوائد الایام به طورکلی ناشناخته مانده است. حقیقت این است که ملا احمد نراقی اولین مجتهدی است که باب «ولایت فقیه» را در فقه گشود. ازاین رو بررسی زندگی و سیر تحولات فکری ملا احمد و تأثیر دوره و زمانی که در آن می زیست درخور توجه و اهمیت است. با توجه به این که در سالروز رحلت این عالم بزرگ نیز قرار داریم.

از کاشان تا نجف

ملا احمد نراقی سال ۱۱۸۵هجری قمری در شهر نراق که از توابع شهرستان کاشان محسوب می شود متولد شد. وی در آن زمان بیشتر دروس خود را از پدر بزرگوارش فرامی گرفت. بعد از مدتی جهت ادامه تحصیل به نجف هجرت نمود و از محضر علمای بزرگی چون آیت الله بهبهانی بهره کافی را برد. بعد از وفات آیت الله بهبهانی مجدد به شهر نراق بازگشت و همچنان به مباحث علمی خود ادامه می داد. ملا احمد نراقی چند سال پس از رحلت پدر بزرگوار خود بار دیگر آهنگ سفر به نجف نمود. در این شهر فقیهان بزرگی مانند سید مهدی بحرالعلوم و شیخ جعفر کاشف الغطا حضور داشتند و ملا احمد از درس آن ها بسیار بهره برد. وی در ادامه در علومی چون فقه، اصول عقاید، اخلاق، شعر، عرفان، فلسفه، منطق، حساب و هندسه و … به مدارج بالایی دست یافت.

مرجع جوان

اشتغال ملا احمد نراقی به امور اجتماعی و سیاسی و سعی وی در طرح مباحث جدید فقهی به گونه ای که با مسائل جدید هماهنگ باشد او را تبدیل به فقیهی زمان شناس و مبتکر تبدیل کرده بود و در جهت حل مسائل جامعه بسیار مؤثر واقع می گردید. هم چنین مرحوم نراقی در بین علمای قرون اخیر از جایگاه بسیار والایی برخوردار است. به طوری که وی در علوم مختلفی چون رجال، حدیث، اصول فقه، حکمت، کلام و اخلاق تسلط کاملی داشت. به گونه ای که در طول تاریخ شیعه به عنوان فقیهی سرشناس محسوب شده بود و علی رغم وجود فقهای بزرگ دیگر اما به دلیل ویژگی های شاخص در ایشان از همان دوران جوانی مسئولیت مرجعیت و رهبری دین و دنیای مردم کاشان و مکان های دیگر را به وی واگذار کرده بودند.

نراقی و ولایت مطلقه فقیه

لازم به ذکر است وجه بارز تمایز مرحوم نراقی از فقهای دیگر، بحث ایشان در مورد ولایت فقیه می باشد که آن را به صورت مبسوط در کتاب «عوائد الایام» خویش مطرح کرده است. البته این بحث سابقاً به صورت پراکنده در کتب مختلف توسط علما مطرح شده بود، اما ملا احمد با دیدی جامع و وسیع و همه جانبه از پراکندگی مباحث آن کاست و آن را به انسجام قابل ملاحظه ای رساند. او با تلاش فقیهانه، بحث «ولایت فقیه» را از لابلای متون فقهی، اصولی و کلامی استنباط کرد و آن را برای اولین بار به شکل یک اصل، مبنا، پایه و قاعده، درآورد و به جامعه اسلامی تحویل داد.

شاهان قاجار و جنگهای با روسها

ملّا احمد نراقی همواره تلاش می نمود تا از مبانی اعتقادی و فرهنگی و اجتماعی مسلمانان ایران دفاع کند و درصحنه های مذهبی، سیاسی، نظامی و…حضور فعالی داشت. به طوری که جهت پاسداری از مرزهای میهن اسلامی در جنگ هایی چون نبرد ایران و روس بسیار فعال بود. در زمان حکومت قاجاریه هیچ گاه از ظلم و جور آن ها نسبت به محرومین و ضعفا آرام نمی نشست و همواره به صورت قاطع در مقابله با آن حکومت و ظلم آن موضع انقلابی داشت.

شاگردان

این عالم بزرگ جهان تشیع علی رغم فعالیت های وسیع علمی، فرهنگی، اعتقادی خود همواره اهتمام به تعلیم و تربیت شاگردان خود داشت. به طوری که پس از رحلت پدر بزرگوارش، مدیریت و مسئولیت اداره حوزه علمیه کاشان را بر عهده گرفت و با گسترش حوزه درس و بحث و پرورش شخصیت های سرشناس به حوزه کاشان و روحانیت شیعه رونق بیشتری بخشید. ازجمله شاگردان وی می توان به شیخ مرتضی انصاری، ملّا مهدی نراقی، سیّد محمدتقی کاشانی، ملّا علی مدد ساوجی کاشانی، میرزا ابوتراب نطنزی کاشانی، ملّا احمد نطنزی کاشانی، ملّا محمّد حسن جاسبی قمی، میرزا حبیب الله کاشانی، سیّد شفیع جاپلقی بروجردی، ملّا محمّد کزازی قمی، شیخ محمّد جرفادقانی، میرزا احمد حسینی ساوجی و بسیاری دیگر اشاره نمود.

آثار علمی

از ملّا احمد نراقی آثار بسیاری بر جای مانده است. البته برخی از آثار وی در ادامه و تکمیل آثار ارزشمند پدر است. به گونه ای که کتاب «مستند الشیعه» را به پیروی از کتاب «معتمد الشیعه» نوشته است و یا ملّا احمد کتاب «تجرید الاصول» پدر را که در علم اصول نوشته است در ۷جلد به شرح می پردازد. ملّا مهدی نراقی در علم اخلاق «جامع السعادات» را در ۳جلد به رشته تألیف درمی آورد و فرزندش ملّا احمد، آن را در یک جلد تحت عنوان «معراج السعاده» تلخیص و ترجمه می نماید. ملّا احمد نراقی حتّی در وادی شعر هم پا به پای پدر قدم برمی دارد و دیوان «طاقدیس» را به سبک دیوان «طائر قدسی» پدرش می سراید. درمجموع آثار این شخصیت بزرگ عبارت اند از: معراج السعاده، مستند الشیعه فی احکام الشریعه، هدایه الشیعه الی احکام الشریعه، وسیله النجاه، خلاصه المسائل، مناهج الاحکام فی الاصول، اساس الاحکام، مفتاح الاحکام، عین الاصول، حجیّه المظنه، سیف الامه و برهان المله.

وفات

سرانجام این فقیه بزرگ در تاریخ ۲۳ربیع الثانی سال ۱۲۴۵ قمری در اثر بیماری وبا که نراق و کاشان و اطراف آن را فراگرفته بود چشم از جهان فروبست. بدن مطهر او به نجف اشرف منتقل و در جانب صحن حضرت علی علیه السلام و در کنار قبر پدر بزرگوارش به خاک سپرده شد.

منبع: شبکه اجتهاد